Κάθε χρόνο στις 13 Φεβρουαρίου, μία ημέρα πριν από τη γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου, τιμάται η Διεθνής Ημέρα Προφυλακτικού (International Condom Day). Η ημερομηνία συνδέεται με παγκόσμιες δράσεις ενημέρωσης για την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων και του HIV/AIDS. Την πρωτοβουλία για τον καθιερωμένο αυτό θεσμό έχει το AIDS Healthcare Foundation (AHF).
Το προφυλακτικό αποτελεί μία από τις παλαιότερες αλλά και πιο αποτελεσματικές μεθόδους αντισύλληψης. Η σωστή χρήση του μειώνει σε μεγάλο βαθμό τόσο την πιθανότητα μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης όσο και τον κίνδυνο μετάδοσης λοιμώξεων που μεταδίδονται με τη σεξουαλική επαφή, όπως τα χλαμύδια, η γονόρροια, η ηπατίτιδα Β, η τριχομονάδωση, η σύφιλη, ο HPV, ο έρπης των γεννητικών οργάνων και ο HIV.
Υπάρχουν αναφορές από ιστορικούς και αρχαιολόγους ότι παρόμοια μέσα προστασίας ίσως χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα, ωστόσο τα στοιχεία που το επιβεβαιώνουν δεν θεωρούνται απολύτως τεκμηριωμένα. Κατά την περίοδο της Αναγέννησης, τα πρώιμα προφυλακτικά κατασκευάζονταν από ζωικά έντερα ή ουροδόχους κύστεις, αλλά και από λινά υφάσματα που είχαν υποστεί ειδική επεξεργασία. Τότε η βασική τους χρήση συνδεόταν κυρίως με την αποφυγή της σύφιλης και λιγότερο με την αντισύλληψη.
Στον 18ο αιώνα η χρήση τους άρχισε να εξαπλώνεται, αν και δεν έλειπαν οι αντιδράσεις, καθώς ένα μέρος της κοινωνίας θεωρούσε την αντισύλληψη ανήθικη. Σημαντικό σημείο καμπής αποτέλεσε η ανακάλυψη της βουλκανισμένης μορφής καουτσούκ, που άλλαξε ριζικά τον τρόπο παραγωγής.
Μια ακόμη εξέλιξη ήρθε στις αρχές του 20ού αιώνα με την αξιοποίηση του λάτεξ, το οποίο επέτρεψε την κατασκευή προφυλακτικών πιο λεπτών, ανθεκτικών και με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Μέχρι σήμερα το λάτεξ παραμένει το πιο διαδεδομένο υλικό, αν και υπάρχουν και εναλλακτικές επιλογές, όπως η πολυουρεθάνη, που παρουσιάζουν ορισμένα πλεονεκτήματα αλλά και περιορισμούς.
Παρά τη σημασία τους για τη δημόσια υγεία, σε αρκετές περιοχές του κόσμου η χρήση προφυλακτικών εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται αρνητικά, κυρίως λόγω κοινωνικών και πολιτισμικών αντιλήψεων γύρω από τη σεξουαλικότητα και την αντισύλληψη. Το γεγονός αυτό συνδέεται με αυξημένα ποσοστά ανεπιθύμητων κυήσεων και σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων.
Η Διεθνής Ημέρα Προφυλακτικού υποστηρίζεται από πολλές οργανώσεις υγείας και συνοδεύεται από ενημερωτικές δράσεις, εκστρατείες ευαισθητοποίησης, δωρεάν εξετάσεις για HIV, διανομή προφυλακτικών και εκδηλώσεις με στόχο την ενημέρωση και την καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχει και η Παγκόσμια Ημέρα Αντισύλληψης, η οποία τιμάται στις 26 Σεπτεμβρίου και εστιάζει κυρίως στην ενημέρωση των νέων, ώστε να μπορούν να λαμβάνουν υπεύθυνες και τεκμηριωμένες αποφάσεις για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.
